Jak to działa
Większość tego, dzięki czemu dom Talpa działa, nie jest produktem, który można kupić. To sposób, w jaki poszczególne elementy współpracują. Beton, który sam się uszczelnia. Ziemia, która magazynuje ciepło. Dach, który zatrzymuje własny deszcz. Światło, które dociera aż w głąb domu. Powietrze, które płynie bez wentylatora. Woda, która krąży w zamkniętym obiegu. I konstrukcja, którą będzie można zaaranżować od nowa jeszcze długo po nas. Poniżej opisujemy każdy z nich i wyjaśniamy, dlaczego jest zbudowany właśnie tak.

01Skorupa
Jedno betonowanie, żadnych łączeń, żadnej folii.
Ściany i dach odlewa się jako jedną ciągłą bryłę z betonu wodoszczelnego. Hydroizolacją jest sam beton, więc nie potrzeba ani osobnej folii hydroizolacyjnej, ani osobnej folii przeciwradonowej.
- Bez folii hydroizolacyjnej
- Oszczędność około 30 000 €
- Ochrona przed radonem bez folii

5Zwykła ściana podziemna
- 01Konstrukcja nośna
- 02Izolacja
- 03Folia hydroizolacyjna
- 04Warstwa ochronna
- 05Drenaż
1Ściana Talpa
- 01Beton wodoszczelny
Pięć warstw zamiast jednej. Rezygnacja z folii to oszczędność około 30 000 €.
- 01Uszczelnienie krystaliczne
- 02Przerwy robocze z bentonitem
- 03Mieszanka dobierana na dany dzień
- 04Żadnej folii, która się starzeje
Ma to znaczenie z dwóch powodów. W budynku podziemnym folia hydroizolacyjna jest najczęstszym miejscem awarii po latach, a nieszczelności pod ziemią nie da się po prostu naprawić, trzeba ją odkopać. Rezygnacja z folii pozwala przy tym zaoszczędzić na budowie około 30 000 euro.
Beton zawiera domieszkę krystalizującą: gdy powstanie rysa włoskowata, materiał w kontakcie z wodą tworzy kryształy i zamyka ją. Przerwy robocze uszczelnia bentonit, który pęcznieje w ten sam sposób. A ponieważ mieszankę dobieramy do rzeczywistej pogody w dniu betonowania, wiąże bez rys.
Problem radonu rozwiązuje pomiar i szczelna betonowa bryła, a nie folia, która się starzeje i rwie.
02Ziemia
Ogrzewa i chłodzi sama ziemia.
Ziemia wokół domu i nad nim to nie tylko zasypka. To akumulator, który gromadzi ciepło słoneczne przez całe miesiące.
- Ziemia przy domu 8–24 °C
- Około 40% mniej izolacji
- Około 90 dni grzewczych
Tygodniowe minimum i maksimum. Grunt: trzy czujniki przy jednym z naszych domów koło Bańskiej Szczawnicy, odczyt co godzinę od stycznia 2024 do marca 2025; w tygodniach, gdy rejestrator nie działał, temperaturę gruntu oszacowano z temperatury powietrza. Powietrze: stacja meteorologiczna Sliač, dane Meteostat.
Średnie z 3 godzin, 10.12.2024 – 6.2.2025. Grunt i pokój: czujniki w jednym z naszych domów koło Trnawy, grunt 0,5 m od zasypanej ściany pod 1,7 m nasypu. Na zewnątrz: stacja meteorologiczna Bratysława-Ivanka, dane Meteostat. Dom był zamieszkany i ogrzewany.
Dni grzewcze w roku, dom na wysokości około 500 m n.p.m.
Mierzymy to. W jednym z naszych domów ziemia miała przez 14 miesięcy od 8 do 24 °C, podczas gdy powietrze od −12 do +35 °C, a najcieplejsze tygodnie pojawiły się w ziemi sześć do siedmiu tygodni później niż w powietrzu. W innym domu ziemia tuż za zasypaną ścianą miała od końca listopada do początku lutego od 13 do 17 °C zamiast mrozu.
Ponieważ dużą część obciążenia przejmuje grunt, stosujemy mniej więcej połowę izolacji potrzebnej w zwykłym domu pasywnym: przy każdej budowie około 40 procent mniej materiału i mniej węgla wbudowanego.
Ta sama masa, która gromadzi ciepło, sprawia też, że dom jest cichy. Większość ścian i cały dach znajdują się pod ziemią, a hałas z drogi zostaje na zewnątrz razem z nimi.
03Dach
Działka, na której Państwo budują, wraca na dach.
Każdy dom zajmuje kawałek ziemi. Zielony dach oddaje większość tej powierzchni z powrotem: jako łąkę, warzywnik albo ogród z drzewami w grubszej warstwie ziemi.
- Deszcz zatrzymany na Państwa działce
- Łąka albo ogród
- Brak pokrycia do wymiany

- A
- Łąka: od 8 do 15 cm ziemi, rozchodniki i trawy, bez podlewania, bez pielęgnacji.
- B
- Ogród: 40 cm ziemi i więcej, rabaty i mniejsze drzewa, podlewane własną wodą domu.
Zatrzymuje wodę deszczową na Państwa działce, zamiast odprowadzać ją do kanalizacji, czego coraz więcej urzędów już nie tylko zaleca, ale wprost wymaga. Latem osłania beton przed słońcem, a zimą chroni go przed mrozem, dzięki czemu skorupa przez cały okres użytkowania pozostaje w umiarkowanej temperaturze. A ponieważ jest to grunt, a nie pokrycie dachowe, nie ma tu nic, co kiedyś trzeba będzie wymienić.
04Światło
Światło aż w głębi domu.
Układ wnętrza wywodzi się z megaronu Sokratesa, który dalej udoskonaliliśmy. Pomieszczenia dzienne są z przodu, za południowym przeszkleniem na pełną wysokość. Sufit jest z przodu wyższy, a z tyłu niższy, dzięki czemu światło dzienne sięga od 6 do 8 metrów w głąb, najbardziej rano i wieczorem, kiedy naprawdę są Państwo w domu.
- 6–8 m światła dziennego w głąb domu
- Okna dachowe od 80 × 80 cm
- Brak okien od północy


Zadaszony taras osłania przed wysokim letnim słońcem, a niskie zimowe słońce wpuszcza prosto do wnętrza. Okna dachowe i świetliki o wymiarze co najmniej 80 × 80 cm doświetlają pomieszczenia w głębi. Każde pomieszczenie mieszkalne sprawdzamy pod kątem miejscowych przepisów o oświetleniu dziennym, pomieszczenie po pomieszczeniu, bo to właśnie przesądza o pozwoleniu na budowę domu podziemnego.
Od strony północnej nie ma okien, ponieważ okno północne traci energię, a światła daje bardzo mało. Rezygnacja z niego to nie kompromis. To właśnie dzięki temu strona południowa może być tak hojnie przeszklona. Jeden z naszych domów ma jedno okno południowe o długości 17,5 metra.
05Powietrze
Świeże powietrze bez maszyn.
Powietrze wpływa oknami i mikrowentylacją, przechodzi przez dom i dzięki efektowi kominowemu odpływa przewodem w tylnej części dachu. Bez wentylatora, bez prądu.
- Bez wentylatora
- Bez prądu
- Bez serwisu
Dom Talpa
- 01Okna i mikrowentylacja
- 02Przewód w tylnej części dachu
- 03Efekt kominowy
- 04Żadnego serwisu
- 05Nic do wymiany
Zwykły dom pasywny
- 01Centrala rekuperacyjna, zakup i montaż
- 02Prąd na jej pracę, bez przerwy
- 03Filtry i regularny serwis
- 04Kanały wentylacyjne w całym domu
- 05Wymiana po 15–20 latach
Zwykły dom pasywny opiera się na centrali rekuperacyjnej. My jej nie stosujemy, ponieważ masa ziemi wokół domu zapewnia to samo temperowanie, dla którego rekuperacja powstała.
Ponieważ powietrze stale się porusza, nie dochodzi do kondensacji, nawet tam, gdzie izolacja jest cieńsza niż w zwykłym budynku. Radon i CO2 odpływają wraz z powietrzem, zamiast się gromadzić.
Jeśli miejscowe przepisy wymagają jednostki mechanicznej, zamontujemy ją. W sposobie działania domu nie zmieni to prawie nic.
06Woda
Dom, który zatrzymuje własną wodę.
Woda deszczowa powoli przesiąka przez ziemię na dachu, co trwa około 24 godzin, i gromadzi się pod domem w warstwie o pojemności od 3 do 7 metrów sześciennych.
- 24 godziny w ziemi
- 99% oczyszczenia
- 90% wraca do ziemi
- 01Deszcz pada na dach.
- 02W ciągu około 24 godzin przesiąka przez ziemię na dachu.
- 03Gromadzi się pod domem w warstwie o pojemności od 3 do 7 m³.
- 04Dołączają do niej ścieki z gospodarstwa domowego.
- 05Oba strumienie przechodzą przez oczyszczalnię hydrofitową, która oczyszcza je w 99%.
- 06Woda nawadnia dach i służy domowi, 90% wraca do ziemi.
Stamtąd razem ze ściekami z gospodarstwa domowego trafia do oczyszczalni hydrofitowej, która usuwa około 99 procent zanieczyszczeń. Pracę, którą w innym przypadku wykonywałaby oczyszczalnia z pompami i prądem, wykonują tu rośliny i żwir.
Oczyszczona woda nawadnia ogród na dachu, a może też zasilać pralkę i toalety. Około 90 procent wody wraca do ziemi, a faktycznie zużywa się tylko około 10 procent.
Woda deszczowa zostaje na Państwa działce, a właśnie tego coraz więcej gmin dziś nie tylko zaleca, ale wręcz wymaga.
Tak wygląda ten dom. Ile kosztowałby Państwa dom?
W kalkulatorze mogą Państwo zaprojektować dom i w kilka minut zobaczyć rzetelny szacunek ceny. Dalsza część strony jest dla tych, których interesują rozwiązania inżynierskie stojące za tym domem.
07Materiały
Beton z recyklingu i układ warstw, w którym każda warstwa pełni dwie funkcje.
Jako pierwsi na Słowacji budowaliśmy z betonu z kruszywem z recyklingu, które zastępuje około 55 procent kruszywa naturalnego, a mimo to spełnia nasze wymagania co do wodoszczelności, urabialności i wytrzymałości.
- 55% kruszywa z recyklingu
- Około 0,5% ceny budowy
- Ponad 100 ton zaoszczędzonego materiału
- 01Wodoszczelny beton z recyklingu
Konstrukcja i hydroizolacja w jednej warstwie.
- 02Szkło piankowe
Izolacja ze szkła z recyklingu, a zarazem drenaż.
- 03Zredukowana izolacja
Mniej więcej połowa tego, co w domu pasywnym, tylko tam, gdzie nie sięga ziemia.
- 04Ochrona przed korzeniami
Bariera dla korzeni roślin, a nie hydroizolacja.
- 05Ziemia
Izolacja, akumulator ciepła, bariera akustyczna i ochrona przeciwpożarowa.
- 06Zielony dach
Zatrzymany deszcz, przywrócone życie i odzyskana działka.
Opracowaliśmy go i sprawdziliśmy wspólnie z Wydziałem Budownictwa STU Bratislava. Współpracował przy tym doc. Ing. Ivan Hollý, PhD. Wyniki opublikowano w literaturze fachowej branży betoniarskiej, a nie w folderze reklamowym.
Kosztem około pół procenta ceny budowy jeden dom oszczędza ponad sto ton nowego materiału, a podobna ilość odpadów budowlanych nie trafia do środowiska. Gdyby beton dało się wykorzystać choćby dwukrotnie, raz wydobyty kamień służyłby od 100 do 160 lat, czyli przez cztery do siedmiu pokoleń.
Wewnątrz, jeśli właściciele tak zdecydują, po cichu pracują tynk gliniany i drewno: glina utrzymuje stabilną wilgotność, tłumi dźwięk i oczyszcza powietrze, co zwykle jako pierwsi odczuwają astmatycy.

08Budowa
Co naprawdę dzieje się na placu budowy.
Stan surowy zamknięty obejmuje fundamenty, ściany, dach, hydroizolację, izolację termiczną, mury oporowe i zasypanie ziemią. Razem to około 65% ceny, przy czym izolacja i hydroizolacja są już w tym ujęte. Koszt robót ziemnych zależy o wiele bardziej od Państwa działki niż od samego domu.
- 01/06
Wykop
Kształt wykopu dostosowujemy do skarpy i projektu.
- 02/06
Betonowanie skorupy
Ściany i dach w jednym ciągłym betonowaniu.
- 03/06
Uszczelnienie i próba
Styki, otwory i próba wodoszczelności.
- 04/06
Izolacja
Szkło piankowe, a tam, gdzie nie sięga ziemia, cieńsza warstwa.
- 05/06
Zasypanie
Gdy tylko pozwoli na to konstrukcja, zwłaszcza na skarpie.
- 06/06
Nasadzenia
Dach na powrót staje się ziemią.
Na skarpie wykop pozostaje otwarty możliwie najkrócej, bo przemoczone zbocze może się osunąć. Gdy tylko skorupa i mury oporowe są gotowe, zasypujemy. To właśnie ten etap odróżnia specjalistę od generalnego wykonawcy, który buduje pod ziemią pierwszy raz.
Oszczędności przychodzą później i przychodzą stale: mniej izolacji, brak pompy ciepła, brak centrali wentylacyjnej, brak elewacji do odmalowania, brak rynien do czyszczenia.

09Technika
Mniej urządzeń. Celowo.
Obliczenia energetyczne według przepisów budowlanych zakładają, że ciepło odzyskuje urządzenie. Nie uwzględniają ciepła zmagazynowanego w ziemi i w zielonym dachu, więc na papierze wymagają centrali rekuperacyjnej. Dlatego nasze domy oceniamy w programie PHPP (Passive House Planning Package), który znacznie lepiej odpowiada zmierzonej rzeczywistości. Widać w nim, że rekuperacja daje tylko minimalny zysk.
- Około 90 dni grzewczych
- Bez pompy ciepła
- Bez centrali wentylacyjnej
W domu Talpa
- 01Ziemia, która magazynuje ciepło
- 02Małe źródło ciepła na najzimniejsze tygodnie
- 03Fotowoltaika, jeśli Państwo chcą
W domu pełnym urządzeń
- 01Pompa ciepła
- 02Centrala wentylacyjna z rekuperacją
- 03Klimatyzacja
- 04Wymiana wszystkich trzech co 15–20 lat
Dom Talpa nie ma więc pompy ciepła, centrali wentylacyjnej ani klimatyzacji. Na najzimniejsze tygodnie wystarcza małe źródło ciepła, a jeśli Państwo chcą, także fotowoltaika. Ziemia zapewnia akumulację ciepła, dla której w innym domu kupuje się pompę ciepła.
Mniej urządzeń to tańszy montaż, większa niezawodność, dłuższa żywotność i prostsze naprawy. Naszym właścicielom nawet po latach tych urządzeń nie brakuje.
A jeśli chcą Państwo pójść dalej
Ponieważ dom od początku potrzebuje tak niewiele, niezależność od sieci jest kwestią rachunku, a nie ambicji. Mała instalacja fotowoltaiczna o mocy 2–3 kWp pokrywa zapotrzebowanie przez większą część roku. Pełna niezależność wymaga przy domu tej wielkości około 12–16 kWp z magazynem energii, a w domu z pompą ciepła i rekuperacją 29–38 kWp.
Żadnej z tych decyzji nie muszą Państwo podejmować teraz.
- 2–3 kWp na większą część roku
- 12–16 kWp dla pełnej niezależności

Dalej
Teraz umieśćmy go na Państwa działce.
Każda liczba na tej stronie opisuje dom w ogólności. Analiza wykonalności opisuje Państwa dom: Państwa działkę, jej spadek, poziom wód gruntowych i budżet.